Pomona et Vertumnus
Publio Ovidio Nasone:
Metamorphoseon libri XV, XIV, vv. 622-771.



    Iamque Palatinæ summam Proca gentis habebat.
    Rege sub hoc Pomona fuit, qua nulla Latinas
    inter hamadryadas coluit sollertius hortos,
625
    nec fuit arborei studiosior altera fetus;
    unde tenet nomen. Non silvas illa nec amnes,
    rus amat et ramos felicia poma ferentes.
    Nec iaculo gravis est, sed adunca dextera falce,
    qua modo luxuriem premit et spatiantia contra
630
    bracchia compescit, fisso modo cortice lignum
    inserit et sucos alieno præstat alumno.
    Nec sentire sitim patitur, bibulæque recurvas
    radicis fibras labentibus irrigat undis.
    Hic amor, hoc studium; veneris quoque nulla cupido est.
635
    Vim tamen agrestum metuens pomaria claudit
    intus, et accessus prohibet refugitque viriles.
    Quid non et Satyri, saltatibus apta iuventus,
    fecere et pinu præcincti cornua Panes,
    Silvanusque, suis semper iuvenilior annis,
640
    quique deus fures vel falce vel inguine terret,
    ut poterentur ea? Sed enim superabat amando
    hos quoque Vertumnus, neque erat felicior illis.
    O quotiens habitu duri messoris aristas
    corbe tulit verique fuit messoris imago!
645
    Tempora sæpe gerens fæno religata recenti
    desectum poterat gramen versasse videri;
    sæpe manu stimulos rigida portabat, ut illum
    iurares fessos modo disiunxisse iuvencos;
    falce data frondator erat vitisque putator;
650
    induerat scalas, lecturum poma putares;
    miles erat gladio, piscator harundine sumpta;
    denique per multas aditum sibi sæpe figuras
    repperit, ut caperet spectatæ gaudia formæ.
    Ille etiam picta redimitus tempora mitra,
655
    innitens baculo, positis per tempora canis,
    adsimulavit anum cultosque intravit in hortos,
    pomaque mirata est. «Tanto» que «potentior!» inquit,
    pluraque laudatæ dedit oscula, qualia numquam
    vera dedisset anus, glæbaque incurva resedit
660
    suspiciens pandos autumni pondere ramos.
    Ulmus erat contra speciosa nitentibus uvis:
    quam socia postquam pariter cum vite probavit,
    «At si staret» ait «cælebs sine palmite truncus,
    nil præter frondes, quare peteretur, haberet;
665
    hæc quoque, quæ iuncta vitis requiescit in ulmo,
    si non nupta foret, terræ adclinata iaceret.
    Tu tamen exemplo non tangeris arboris huius,
    concubitusque fugis nec te coniungere curas.
    Atque utinam velles! Helene non pluribus esset
670
    sollicitata procis, nec quæ Lapitheïa movit
    prœlia, nec coniunx timidi aut audacis Ulixei.
    Nunc quoque, cum fugias averserisque petentes,
    mille viri cupiunt et semideique deique
    et quæcumque tenent Albanos numina montes.
675
    Sed tu, si sapies, si te bene iungere anumque
    hanc audire voles, quæ te plus omnibus illis,
    plus, quam credis, amo, vulgares reïce tædas
    Vertumnumque tori socium tibi selige! Pro quo
    me quoque pignus habe: neque enim sibi notior ille est,
680
    quam mihi. Nec passim toto vagus errat in orbe,
    nec loca magna colit, nec, uti pars magna procorum,
    quas modo vidit, amat: tu primus et ultimus illi
    ardor eris, solique suos tibi devovet annos.
    Adde, quod est iuvenis, quod naturale decoris
685
    munus habet formasque apte fingetur in omnes
    et, quod erit iussus, iubeas licet omnia, fiet.
    Quid, quod amatis idem? quod, quæ tibi poma coluntur,
    primus habet lætaque tenet tua munera dextra?
    Sed neque iam fetus desiderat arbore demptos
690
    nec, quas hortus alit, cum sucis mitibus herbas,
    nec quicquam nisi te. Miserere ardentis, et ipsum,
    quod petit, ore meo præsentem crede precari;
    ultoresque deos et pectora dura perosam
    Idalien memoremque time Rhamnusidis iram!
695
    Quoque magis timeas (etenim mihi multa vetustas
    scire dedit) referam tota notissima Cypro
    facta, quibus flecti facile et mitescere possis.
    Viderat a veteris generosam sanguine Teucri
    Iphis Anaxareten, humili de stirpe creatus;
700
    viderat et totis perceperat ossibus æstum,
    luctatusque diu, postquam ratione furorem
    vincere non potuit, supplex ad limina venit:
    et modo nutrici miserum confessus amorem,
    ne sibi dura foret, per spes oravit alumnæ,
705
    et modo de multis blanditus cuique ministris
    sollicita petiit propensum voce favorem;
    sæpe ferenda dedit blandis sua verba tabellis,
    interdum madidas lacrimarum rore coronas
    postibus intendit, posuitque in limine duro
710
    molle latus tristisque seræ convicia fecit.
    Sævior illa freto surgente cadentibus Hædis,
    durior et ferro, quod Noricus excoquit ignis,
    et saxo, quod adhuc vivum radice tenetur,
    spernit et inridet, factisque inmitibus addit
715
    verba superba ferox et spe quoque fraudat amantem.
    Non tulit impatiens longi tormenta doloris
    Iphis, et ante fores hæc verba novissima dixit:
    “Vincis, Anaxarete, neque erunt tibi tædia tandem
    ulla ferenda mei. Lætos molire triumphos
720
    et Pæana voca nitidaque incingere lauru.
    Vincis enim, moriorque libens. Age, ferrea, gaude!
    Certe aliquid laudare mei cogeris, eritque
    quo tibi sim gratus, meritumque fatebere nostrum.
    Non tamen ante tui curam cessisse memento
725
    quam vitam, geminaque simul mihi luce carendum.
    Nec tibi fama mei ventura est nuntia leti;
    ipse ego, ne dubites, adero præsensque videbor,
    corpore ut exanimi crudelia lumina pascas.
    Si tamen, o superi, mortalia facta videtis,
730
    este mei memores (nihil ultra lingua precari
    sustinet) et longo facite ut narremur in ævo,
    et, quæ dempsistis vitæ, date tempora famæ!”
    Dixit, et ad postes ornatos sæpe coronis
    umentes oculos et pallida bracchia tollens,
735
    cum foribus laquei religaret vincula summis,
    “Hæc tibi serta placent, crudelis et inpia?” dixit,
    inseruitque caput, sed tum quoque versus ad illam,
    atque onus infelix elisa fauce pependit.
    Icta pedum motu trepidantem et multa gementem
740
    visa dedisse sonum est adapertaque ianua factum
    prodidit. Exclamant famuli frustraque levatum
    (nam pater occiderat) referunt ad limina matris.
    Accipit illa sinu, complexaque frigida nati
    membra sui, postquam miserorum verba parentum
745
    edidit et matrum miserarum facta peregit,
    funera ducebat mediam lacrimosa per urbem
    luridaque arsuro portabat membra feretro.
    Forte viæ vicina domus, qua flebilis ibat
    pompa, fuit; duræque sonus plangoris ad aures
750
    venit Anaxaretes, quam iam deus ultor agebat.
    Mota tamen, “Videamus” ait “miserabile funus”
    et patulis iniit tectum sublime fenestris.
    Vixque bene inpositum lecto prospexerat Iphin,
    deriguere oculi, calidusque e corpore sanguis
755
    inducto pallore fugit, conataque retro
    ferre pedes hæsit; conata avertere vultus,
    hoc quoque non potuit, paulatimque occupat artus,
    quod fuit in duro iam pridem pectore, saxum.
    Neve ea ficta putes, dominæ sub imagine signum
760
    servat adhuc Salamis: Veneris quoque nomine templum
    prospicientis habet. Quorum memor, o mea, lentos
    pone, precor, fastus et amanti iungere, nymphe.
    Sic tibi nec vernum nascentia frigus adurat
    poma, nec excutiant rapidi florentia venti!»
765
    Hæc ubi nequiquam formæ deus apta senili
    edidit, in iuvenem rediit, et anilia demit
    instrumenta sibi talisque apparuit illi,
    qualis ubi oppositas nitidissima solis imago
    evicit nubes nullaque obstante reluxit.
770
    Vimque parat, sed vi non est opus, inque figura
    capta dei nymphe est et mutua vulnera sensit.
Leggi la pagina dedicata a Pomona.
Leggi la pagina dedicata a Vertumno.

27 dicembre 2011




linea

Torna al menu della Mitologia Romana